Gelukkig Nieuwjaar!

Met president Ferdinand Marcos Jr. die de nationale begroting niet heeft ondertekend, gaan we 2026 in met een "herbevestigde begroting," zij het slechts voor een paar dagen of weken.

Dit wordt de eerste herbevestigde begroting sinds 2019. In dat jaar werd de begroting ook belemmerd door controverses en fricties rond varkensallocaties en invoeringen. Oude bestuursproblemen achtervolgen ons in 2026.

Wat leidde tot de herbevestigde begroting van 2019? Om te beginnen werd voormalig begrotingssecretaris Benjamin Diokno door wijlen vertegenwoordiger Rolando Andaya beschuldigd van het invoegen van minstens P2,8 miljard aan infrastructuurbegrotingen die Casiguran, Sorsogon ten goede zouden komen. Waarom Casiguran? De burgemeester was toen de echtgenoot van de schoonmoeder van Diokno's dochter, terwijl de vice-gouverneur van Sorsogon toen de schoonmoeder van Diokno's dochter was.

Deze en andere begrotingsinvoeringen werden naar verluidt gefaciliteerd door Amenah Pangandaman, Diokno's naaste ondersecretaris voor de begroting, die naar verluidt een USB-stick aan een medewerker van het Department of Public Works and Highways (DPWH) zou hebben gegeven met een lijst van P51 miljard aan infrastructuurprojecten. De totale invoeringen dat jaar zouden naar verluidt P75 miljard hebben bereikt.

Griezelig genoeg doet dit denken aan het recente en vermeende touwtrekken over bestanden tussen vertegenwoordiger Leandro Leviste en wijlen ondersecretaris voor openbare werken Catalina Cabral. Cabral zou een lijst hebben van projecten die "toewijsbaar" zijn aan wetgevers, en vertegenwoordiger Leviste zou die bestanden in september 2025 uit Cabral's kantoor hebben gegrist. Leviste zei dat dergelijke bestanden aan hem werden gegeven, niet gestolen. Hoe dan ook, het is vrij duidelijk dat de begroting van het Department of Public Works and Highways toen en nu een cruciaal toegangspunt is voor het varkensvlees van politici.

Terugkijkend naar 2019, ontkende Diokno met klem de beschuldigingen die Andaya tegen hem had geuit. Maar niet lang daarna trad Diokno af en werd gouverneur van de Bangko Sentral ng Pilipinas (een gouden parachute). Hij nam Pangandaman mee naar de BSP. Toevallig zouden beiden prominent figuur worden in het vroege kabinet van president Marcos Jr.: in 2022 keerde Diokno terug als minister van Financiën, terwijl Pangandaman begrotingssecretaris werd — totdat ze onlangs, in november 2025, ontslag nam te midden van het overstromingsbestrijdingsschandaal.

Voormalig Huisvoorzitter Gloria Macapagal-Arroyo voegde ook tonnen varkensvlees in de begroting van 2019 in voor haar eigen wetgevend district, tot een bedrag van P2,4 miljard. Hierop reagerend zei senator Leila de Lima, die op bevel van voormalig president Rodrigo Duterte in Camp Crame werd vastgehouden, in een bericht: "Het is schandalig en schaamteloos, maar nauwelijks een verrassing. We verwachten niets minder van voorzitter Arroyo die tijdens haar regering als president bekend stond om eigenbelang boven openbare dienstverlening te stellen."

Bovendien slaagde het Huis er zelfs na de bicamerale conferentiecommissie of bicam van de begroting van 2019 in om te rommelen met de begroting van het Department of Health, met name het Health Facilities Enhancement Program of HFEP. Dit is hoogst abnormaal, omdat het Congres zich zou moeten houden aan het door de bicam goedgekeurde wetsontwerp. Maar het Huis verdeelde naar verluidt de P4,5 miljard die aan het Huis van Afgevaardigden was toegewezen, hakte dat varkensbudget op en verdeelde het onder zijn leden. Naar verluidt ging een groot deel van dat fonds naar bondgenoten van Arroyo (aanhangers van haar Huisleiderschap), terwijl een veel kleiner bedrag naar niet-bondgenoten ging.

In totaal werden maar liefst P75 miljard aan projecten na de bicam onder het Local Infrastructure Program opnieuw toegewezen.

Deze manoeuvre leidde tot een begrotingsimpasse, geleid door senator Panfilo Lacson, een bekende fiscalisator. Het land ging 2019 in zonder nieuwe begroting, en in maart 2019 ontmoette president Duterte congresleiders om de impasse op te lossen. Pas later die maand diende de Senaat het ingeschreven wetsvoorstel in, zij het met "sterke voorbehouden." 

Medio april 2019 ondertekende Duterte eindelijk de begroting, letterlijk zonder ceremonie (journalisten werden alleen per sms geïnformeerd dat Duterte het wetsvoorstel al had ondertekend). Maar Duterte beëindigde met het vetoen van maar liefst P95,3 miljard aan DPWH-projecten die "geen deel uitmaakten van [zijn] prioriteitsprojecten," en wees enkele projecten toe voor "voorwaardelijke uitvoering." Deze omvatten "de toelage en voordelen van leraren en het creëren van onderwijsfuncties, de bouw van evacuatiecentra, financiering voor door het buitenland ondersteunde projecten, revolverend fonds en forfaitaire toewijzingen voor kapitaaluitgaven, evenals financiële bijstand aan lokale overheidseenheden en financieringsbehoeften van onze buitenlandse dienst."

En nu?

Vooruitspringend naar 2026, belemmert varkensvlees de begroting opnieuw, met name varkensvlees ondergebracht bij de DPWH.

Wetgevers van het Huis deden hun uiterste best om projecten onder de DPWH in te voegen, niet onder overstromingsbestrijding maar voornamelijk voor boerderij-naar-marktwegen (nu onder toezicht van het Department of Agriculture) en het HFEP (dat nu ook een rol speelt — een echo van de controverse van 2019).

In een hoogst onregelmatige zet verscheen DPWH-secretaris Vince Dizon ook voor de bicam om te lobbyen voor het herstel van P54 miljard aan financiering. Deze interventie door de uitvoerende macht creëerde een impasse en de Senaat hield voet bij stuk, wat leidde tot een volledige stopzetting van de bicam-procedures. Uiteindelijk stond de Senaat een gedeeltelijk herstel van de DPWH-begroting toe.

De bal ligt nu bij president Marcos, en terwijl ik dit schrijf onderzoekt het Paleis het ingeschreven begrotingswetsvoorstel voor 2026. Wat moet hij doen?

Als hij echt toegewijd is om de mensen te laten zien dat hij de begroting hervormt (de wortel van alle kwaad, om zo te zeggen), zou hij een voorbeeld kunnen nemen aan wat voormalig president Rodrigo Duterte in 2019 deed, en tonnen onnodige varkensprojecten kunnen vetoen die geen deel uitmaken van zijn prioriteiten.

In december 2024 vetoede Marcos P194 miljard, waarvan P168,240 miljard ongeprogrammeerde fondsen waren en de rest (P26,065 miljard) DPWH-projecten. Voor de begroting van 2026 zal hij hoogstwaarschijnlijk ook een deel van de P243 miljard aan ongeprogrammeerde fondsen vetoen. Maar dit zal eigenlijk niets doen, omdat ongeprogrammeerde toewijzingen niet kunnen worden uitgegeven tenzij er overtollige inkomsten of nieuwe leningen zijn.

Als Marcos echt oprecht is, zal hij aandringen op hervormingen om ongeprogrammeerde fondsen volledig uit de begroting van 2027 en daarna te verwijderen. Er zijn zaken ingediend bij het Hooggerechtshof om ongeprogrammeerde fondsen ongrondwettelijk te verklaren (vanwege de manier waarop ze zijn misbruikt in het begrotingsproces). Maar Marcos zou er goed aan doen om vooruit te lopen op deze beslissing van het Hooggerechtshof en het Congres te pushen om een wet aan te nemen die ongeprogrammeerde fondsen voor altijd verbiedt.

Maar ik betwijfel of dit zal gebeuren. Als hij echt oprecht was, zou hij dat jaren geleden hebben gedaan, en gerelateerde perversies zoals het plunderen van de schatkist van PhilHealth en de Philippine Deposit Insurance Corporation hebben stopgezet. Ook weet Marcos dat het naar huis brengen van varkensprojecten het primaire spel is dat in het Huis van Afgevaardigden wordt gespeeld, en zijn familieleden profiteerden onlangs van dit schema. In feite ontdekte een rapport van het Philippine Center for Investigative Journalism (PCIJ) dat een groot deel van de "toewijsbare" projecten naar Marcos' zoon Sandro en neef Martin Romualdez ging.

Al met al is de begroting van 2026 meer van hetzelfde. Ze verwijderden toewijzingen voor overstromingsbestrijding maar compenseerden dit op andere manieren. Maar om eerlijk te zijn, ben ik niet echt teleurgesteld: in de eerste plaats had ik mijn hoop niet gevestigd op het plaatsvinden van significante hervormingen. – Rappler.com

Dr. JC Punongbayan is universitair hoofddocent aan de UP School of Economics en de auteur van False Nostalgia: The Marcos "Golden Age" Myths and How to Debunk Them. In 2024 ontving hij de Outstanding Young Men (TOYM) Award voor economie. Volg hem op Instagram (@jcpunongbayan).