Skandal w najwyższym sądzie

Nie powinno być tak trudno pogodzić się z niedoskonałościami demokracji, o ile te niedoskonałości występują naturalnie, są niezamierzone, niemanipulowane i niemotywowane interesem własnym. Cóż, wydaje się, że prawdą jest dokładnie coś przeciwnego w przypadku interwencji Sądu Najwyższego w proces, który zgodnie z prawem ma być wyłącznie sprawą Kongresu — impeachment.

Szczególnie irytująca jest stronniczość i nadużywanie władzy, które zwykle leżą u podstaw interwencji w powtarzającej się sprawie wiceprezydent Sary Duterte. Będąc dość podatną na impeachment, znalazła wcześniej przychylność Sądu Najwyższego i teraz wraca po więcej. 

Sąd Najwyższy po raz pierwszy uwolnił ją 25 lipca 2025 r. jednogłośnym głosowaniem: 13 sędziów głosowało za, dwóch nie głosowało; 12 z głosujących zostało mianowanych przez ojca Duterte, Rodrigo, gdy był prezydentem (2016-2022), a jeden, choć nie był nominatem Duterte, został kooptowany i obdarzony wątpliwym zaszczytem napisania decyzji. 

W tej decyzji Sąd orzekł, że Izba Reprezentantów rozpoczęła postępowanie zbyt wcześnie po złożeniu ostatniej sprawy o impeachment przeciwko niej. Wcześniejsza sprawa nie rozwinęła się na tyle, aby wywołać interwencję sądu. Mimo to, formułując swoje orzeczenie, Sąd musiał odnieść się do tej sprawy: Wymagany jest co najmniej roczny odstęp między złożeniem wniosków. Jednak nawet wtedy sposób liczenia przez Sąd był kwestionowany, choć ponownie bez skutku.

Tym razem nie poruszono żadnych konkretnych kwestii, technicznych czy innych. W rzeczywistości pozew jest sformułowany w ogólnikach. Obrońcy Duterte proszą sąd o wstrzymanie przesłuchań w Izbie, twierdząc, że sprawa o impeachment przeciwko niej jest "konstytucyjnie i proceduralnie wadliwa i powinna zostać odrzucona już na wstępie z powodu niewystarczającej formy i/lub treści".

Właściwie zarzuty wobec Duterte nie mogą być bardziej konkretne: sprzeniewierzenie setek milionów peso podatników oraz knucie zamachu na prezydenta, jego żonę i kuzyna, byłego przewodniczącego — faktycznie publicznie przyznała się do zlecenia ich zabójstwa w gangsterskim stylu. Tak czy inaczej, z 11 z 12 sędziów nominowanych przez Duterte oraz rozpieszczonym rekrutem wciąż zasiadającym, można się spodziewać, że Sąd Najwyższy znów jej sprzyja.

Z głębokiego, choć być może niedostatecznie zrozumianego poczucia skandalu postanowiłem zwrócić się do mojej zawsze godnej zaufania osoby, Adolfa Azcuny, emerytowanego sędziego Sądu Najwyższego. Oto nasza wymiana zdań:

Ja: Nie mogę pogodzić w swoim umyśle — przyznając, że jest to umysł ściśle laicki — dlaczego wszystkie kwestie impeachmentu nie mogłyby być pozostawione do rozstrzygnięcia przez Senat jako sąd impeachmentu.

Patrząc na pilny zamiar w tym zawarty, a biorąc pod uwagę nieporęczność i powolność zwykłego procesu sądowego, uczynienie impeachmentu wyłącznie sprawą kongresową jest dla mnie dość łatwe do zrozumienia i zaakceptowania: ma on na celu natychmiastowe ("niezwłocznie", jak nakazuje samo prawo) i zdecydowane (poprzez niepodlegający odwołaniu wyrok Senatu) powstrzymanie niektórych urzędników przed wyrządzaniem narodowi krytycznej szkody dzięki wielkiej władzy w ich rękach. 

Taki układ wydaje mi się ponadto zgodny z podstawową demokratyczną doktryną podziału władzy, szczególnie w tym przykładzie: Sąd Najwyższy wydaje ostateczny wyrok sądowy we wszystkich sprawach; prezydent ułaskawia; Izba przeprowadza impeachment, a Senat sądzi i wydaje wyrok; a wszystkie trzy wykonują te uprawnienia z absolutną ostatecznością.

Azcuna: ...To wtedy, gdy instytucja ciesząca się wyłączną władzą jest postrzegana jako kaprysowo wykonująca to uprawnienie i pod jej osłoną popełnia poważną niesprawiedliwość, że został zapewniony sposób na poszukiwanie przeciwważnej ulgi od tej bardzo realnej możliwości. 

Ja: Wydaje mi się, że zwolnienie Sądu Najwyższego z odpowiedzialności w przypadku, gdy sam mógł dopuścić się kaprysowego wykonania uprawnienia i poważnej niesprawiedliwości przy podejmowaniu tej decyzji, jest wystarczającym powodem, by go od tego odsunąć. Czy nie można również argumentować, zgodnie z dalszą logiką prawną, że impeachment powinien wykluczać interwencję jakiegokolwiek sądu, ponieważ nie wiąże się z działaniem karnym?

Azcuna: Jest wyłączna tylko do czasu, gdy przestaje nią być. Ale przeciwważna interwencja powinna być stosowana oszczędnie i tylko w bardzo wstrząsających dla narodu przypadkach. [Sąd Najwyższy] może być kontrolowany przez impeachment i przez utratę zaufania do jego uczciwości i niezależności, jego jedynych prawdziwych atutów. 

Ja: Właśnie. Skoro sędziowie Sądu Najwyższego sami są urzędnikami podlegającymi impeachmentowi, tym bardziej powinni trzymać się z dala od impeachmentu.

Azcuna: Bardzo solidny argument. Powiedziałem, że nie mogą tworzyć zasad dla własnego impeachmentu, ponieważ narusza to... Zasadę nr 1 rzetelnego procesu: Nikt nie może być sędzią we własnej sprawie. Dlatego powinni działać bardzo oszczędnie i tylko wtedy, gdy anomalia zagraża samej tkance narodu. ... to bardzo trudny teren.

Jakby na zawołanie, słychać okrzyk: Impeachment dla Sądu Najwyższego! I we wspólnym poczuciu słusznego oburzenia chwytamy tego przeklętego gada ze skorupiastą skórą i wrzucamy go — do wody. 

Wciąż słyszę jego śmiech. – Rappler.com