Nieformalna praca wypełnia lukę w związku ze spowolnieniem wzrostu gospodarczego Filipin

Autor: Erika Mae P. Sinaking

FRENY C. DONGOYA sprzedaje pares — filipińskie danie pocieszające z duszonej wołowiny w słodko-słonym sosie sojowym podawane z ryżem smażonym z czosnkiem — za 120 peso (2 dolary) za talerz w Pasay City niedaleko stolicy Filipin.

W większości dni jej klientami są pracownicy call center i kierowcy motocyklowi, którzy jedzą szybkie posiłki między zmianami. Nie podniosła cen pomimo wyższych kosztów żywności.

"Jeśli podniosę ceny, przestaną przychodzić" — powiedziała BusinessWorld po filipińsku. "Wtedy nic nie zarobię."

Pani Dongoya pracuje długie godziny, ale nie jest uwzględniana w oficjalnych statystykach zatrudnienia. Jak miliony Filipińczyków, działa w szarej strefie — bez zezwoleń, rejestracji podatkowej czy ochrony socjalnej.

Jej sytuacja oddaje napięcie w filipińskiej gospodarce, gdy wkracza w 2026 rok.

Wzrost gwałtownie zwolnił w zeszłym roku. Roczna ekspansja w 2025 roku spadła do 4,4%, najsłabszej od 14 lat z wyłączeniem pandemii. Wydatki na infrastrukturę utknęły w martwym punkcie, a handel światowy osłabł. Mimo to urzędnicy nadal wyrażają pewność co do osiągnięcia statusu kraju o średnim i wyższym dochodzie.

W terenie obraz wygląda nierównomiernie.

Poza dzielnicami biznesowymi takimi jak Bonifacio Global City i Ortigas większość siły roboczej zależy od nisko płatnych, niestabilnych miejsc pracy. Pracownicy z szarej strefy sprzedają żywność, prowadzą małe sklepy lub podejmują pracę dorywczą. Łagodzą codzienne życie pracownikom sektora formalnego — ale widzą niewielkie korzyści ze wzrostu gospodarczego.

Około 42% siły roboczej, czyli 20,6 miliona Filipińczyków, pozostaje w nieformalnym zatrudnieniu, według szacunków IBON Foundation.

Christopher James R. Cabuay, profesor nadzwyczajny ekonomii na Uniwersytecie De La Salle w Manili, powiedział, że pomaga to wyjaśnić, dlaczego wzrost wydaje się oderwany od dochodów gospodarstw domowych.

"Obecny model wzrostu nie jest zorganizowany tak, by faworyzować tych w sektorze nieformalnym" — powiedział BusinessWorld w telekonferencji.

"Większość miejsc pracy, które tworzymy, to sektory takie jak handel hurtowy i detaliczny lub zakwaterowanie i usługi gastronomiczne. Zatrudniają wielu pracowników, ale wartość dodana na pracownika jest niewielka, więc płace rosną powoli" — dodał.

Wzrost produktywności jest ograniczony, a wielu pracowników pozostaje blisko poziomu egzystencji nawet w latach ekspansji.

Sektory wysokiej wartości opowiadają inną historię. Outsourcing procesów biznesowych, finanse i technologie informacyjne zarabiają w walutach obcych i korzystają z globalnego popytu. Te branże pomogły ustabilizować wzrost podczas wstrząsów zewnętrznych.

Ale ich zyski nie rozprzestrzeniają się równomiernie.

Analitycy opisują to jako gospodarkę dwutorową. Jeden tor jest powiązany globalnie i stosunkowo stabilny. Drugi jest lokalny, nieformalny i narażony na inflację i słaby popyt.

Warfredo Alejandro II pracuje na pierwszym torze. 27-latek jest specjalistą ds. kart kredytowych w sektorze outsourcingu procesów biznesowych. Ma stałą pensję i świadczenia. Ale zależy od szarej strefy, aby zarządzać codziennymi kosztami.

Zauważa, że przystępne cenowo posiłki od sprzedawców takich jak pani Dongoya są jedynym sposobem, w jaki wielu pracowników może wyciągnąć swoją pensję netto.

"Uliczni sprzedawcy sprawiają, że życie jest przystępne cenowo" — powiedział. "Bez nich wielu pracowników miałoby trudności z rozciągnięciem swoich pensji."

'UKRYTA SIEĆ BEZPIECZEŃSTWA'
Małe sklepy rodzinne i stoiska z jedzeniem gromadzą się wokół wieżowców biurowych nie bez powodu. Sprzedają tanie posiłki i artykuły podstawowe. Dla pracowników na płacach początkowych to ma znaczenie.

Alellie B. Sobreviñas, profesor nadzwyczajny ekonomii na La Salle, powiedziała, że nieformalni sprzedawcy działają jako bufor ekonomiczny dla pracowników miejskich.

"Są ukrytą siecią bezpieczeństwa" szczególnie dla pracowników z długimi lub nieregularnymi godzinami, powiedziała w odpowiedzi e-mailowej na pytania.

Gdy władze oczyszczają chodniki lub przemieszczają sprzedawców bez alternatyw, koszty szybko rosną. Pracownicy płacą więcej za jedzenie. Czasy dojazdu wydłużają się. Dochód do dyspozycji kurczy się.

"To jest faktyczna obniżka płacy" — powiedziała pani Sobreviñas.

To nie oznacza, że nieformalność jest pożądana, powiedziała. Pracownikom nieformalnym brakuje ochrony, dostępu do kredytu i bezpieczeństwa prawnego. Ale usuwanie ich bez zastępowania usług, które świadczą, tworzy presję.

Formalizacja jest często przedstawiana jako rozwiązanie. W praktyce jest kosztowna.

Dla małego sprzedawcy żywności zarejestrowanie firmy wymaga wielu zezwoleń, opłat i zgodności podatkowej. Koszty mogą osiągnąć dziesiątki tysięcy peso. Dla operatorów zarabiających niewielkie marże jest to poza zasięgiem.

Pani Dongoya płaci swoim pomocnikom od 400 do 500 peso dziennie — poniżej płacy minimalnej w Metro Manila wynoszącej 695 peso, która dotyczy tylko formalnych miejsc pracy.

Pan Cabuay powiedział, że tworzy to kolejną lukę. Polityki płacowe pomagają tym, którzy są już w systemie. Niewiele robią dla tych poza nim.

"Różnica między tym, co zarabia pracownik nieformalny, a tym, co mógłby zarobić w dostępnych dla niego formalnych miejscach pracy, często nie jest tak duża" — powiedział.

Wiele formalnych ofert to również praca nisko wykwalifikowana: sprzątacze, personel obsługi i robotnicy. Oferują stabilność, ale ograniczony wzrost płac. Dla niektórych pracowników nieformalność wciąż płaci więcej.

Ta słaba zachęta spowalnia formalizację i utrzymuje niską produktywność.

Ekonomiści ostrzegają, że ta struktura ogranicza długoterminowy wzrost. Bez silniejszego przemysłu i bardziej wartościowych branż krajowych jakość miejsc pracy pozostanie ograniczona.

Pan Cabuay i jego współpracownicy wyrazili obawy dotyczące rządowych celów wzrostu na poziomie 6% do 8%. Bez modernizacji miejsc pracy wzrost nie przełoży się na wyższe dochody dla większości pracowników.

Pozostają inne bariery. Małe firmy mają trudności z dostępem do kredytu. Regulacje są złożone, a inwestycje publiczne były nierównomierne.

Rezultatem jest gospodarka, która rośnie bez podnoszenia bazy.

W dzielnicach biznesowych konsumpcja wygląda silnie. Centra handlowe są zatłoczone, a biura są pełne. Ale wiele gospodarstw domowych pozostaje o jeden wstrząs od trudności.

Dla pracowników nieformalnych inflacja uderza najpierw i najsilniej. Koszty żywności i paliwa rosną, zarobki nie dostosowują się szybko, a oszczędności są ograniczone, jednak ich rola pozostaje niezbędna.

Bez nieformalnych sprzedawców pracownicy formalni na poziomie podstawowym stanęliby przed wyższymi kosztami życia. Bez nieformalnego transportu dojazdy byłyby dłuższe. Bez małych detalistów dzielnice straciłyby dostęp do tanich towarów.

Wyzwanie nie polega na wyborze między pracą formalną a nieformalną. Polega na zamknięciu luki między nimi.

Oznacza to obniżenie kosztów formalizacji, poprawę dostępu do kredytu i tworzenie miejsc pracy, które płacą więcej, ponieważ produkują więcej.

Do tego czasu wzrost będzie nadal wydawał się abstrakcyjny dla milionów.

Pani Dongoya nie mówi o celach produktu krajowego brutto. Obserwuje ruch pieszy i ceny ryżu.

"Jeśli klienci znikną, ja zniknę" — powiedziała.

Na razie nadal przychodzą. To mówi tyle samo o filipińskiej gospodarce, co każda oficjalna prognoza.