Gender Finance: Kết quả Sự kiện Bên lề Hội nghị thượng đỉnh AU lần thứ 39

• Bất chấp các cam kết hàng tỷ đô la, dữ liệu cho thấy việc tài trợ cho các nữ doanh nhân châu Phi đang giảm. Các nhà lãnh đạo tại Hội nghị thượng đỉnh AU lần thứ 39 đã khám phá thực tế về việc tài trợ cho các nhà sáng lập nữ và khoảng cách giữa cam kết và giải ngân.

Như dự kiến, Phiên họp thường kỳ lần thứ 39 của Hội đồng Nguyên thủ quốc gia và Chính phủ đã diễn ra với sự hoành tráng và sặc sỡ thường thấy, những cái bắt tay song phương và tuyên bố về sự thống nhất lục địa.

Nhưng đối với một số lượng lớn các nhà lãnh đạo châu Phi, các nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư, công việc thực sự về việc định hình lại tương lai kinh tế của châu lục không diễn ra trong phiên họp chính, mà trong một loạt các sự kiện bên lề quan trọng tập trung vào một câu hỏi cấp bách duy nhất: Ai đang tài trợ cho phụ nữ châu Phi?

Kết thúc hội nghị thượng đỉnh được tổ chức vào giữa tháng 2 năm 2026, để lại một loạt các cam kết được gia hạn, nhưng quan trọng hơn, một sổ sách trách nhiệm rõ ràng. Trong khi hội đồng chính vật lộn với cơ sở hạ tầng và an ninh, chuỗi sự kiện bên lề đã đưa ra phán quyết về tình trạng tài trợ cho các nữ doanh nhân châu Phi.

Thông điệp từ Addis Ababa rất rõ ràng, cho đến nay, các khuôn khổ lục địa đã làm rất ít để di chuyển vốn, và nếu không có sự đại tu triệt để cơ chế đầu tư, từ thành phần của các ủy ban đầu tư đến cấu trúc của các công cụ tài chính, khoảng cách giữa lời nói và thực tế sẽ tiếp tục mở rộng.

Phân tích này, dựa trên kết quả hội nghị thượng đỉnh, dữ liệu mới từ các tổ chức tư vấn như Hiệp hội Vốn tư nhân châu Phi (AVCA), và những hiểu biết từ các bên liên quan tại các cuộc họp "Cam kết Giới", tiết lộ một châu lục đang đứng trước ngã rẽ. Châu Phi có các công cụ để thay đổi nhưng thiếu ý chí chính trị và sự liên kết cấu trúc để triển khai chúng ở quy mô lớn.

Mô hình Accra về Tài trợ cho Nữ doanh nhân châu Phi

Trọng tâm của chương trình nghị sự giới là Cuộc họp Bữa sáng cấp cao về Tài trợ và Tái khẳng định Cam kết Giới của châu Phi, do Tổng thống Ghana John Dramani Mahama triệu tập với vai trò là Đại sứ AU về các Vấn đề Phát triển Giới và Tổ chức Tài chính.

Tổng thống Mahama, người đến Addis Ababa với nhiệm vụ cụ thể là dẫn dắt các cuộc thảo luận về giới và hòa nhập tài chính, đã sử dụng nền tảng để khởi động cái được gọi là "Accra Reset". Chiến lược được xây dựng trên năm trụ cột cốt lõi: lãnh đạo chính trị, huy động nguồn lực, sự gắn kết chính sách, trách nhiệm giải trình và quan hệ đối tác chiến lược.

"Thúc đẩy bình đẳng giới không chỉ là nghĩa vụ đạo đức; đó là yêu cầu chiến lược cho sự phát triển bền vững và tăng trưởng toàn diện của châu Phi," Mahama nói với các nguyên thủ quốc gia tập hợp.

Nhưng nhà lãnh đạo Ghana đã nhanh chóng chuyển từ triết học sang tài chính. Trong nỗ lực vượt qua việc thực hiện chậm chạp đã ảnh hưởng đến các cam kết trước đây, ông đã công bố một ví dụ quốc gia cụ thể: Phân bổ 401 triệu cedi Ghana (khoảng 32 triệu đô la) trong ngân sách 2026 để vốn hóa Ngân hàng Phát triển Phụ nữ.

Tổ chức này được thiết kế như một cơ chế cho vay bán buôn nhắm đến khu vực phi chính thức. Nó nhằm cung cấp tín dụng giá cả phải chăng, đào tạo kiến thức tài chính và hỗ trợ doanh nghiệp cho phụ nữ theo truyền thống bị loại khỏi hệ thống ngân hàng chính thức.

"Chúng ta phải suy nghĩ về sự bình đẳng giới trong tuyển sinh và cải thiện tỷ lệ hoàn thành cho các bé gái," Mahama lưu ý, liên kết tài chính giáo dục với hoạt động kinh tế sau này, "nhưng chúng ta cũng cần đảm bảo rằng khi những cô gái đó tốt nghiệp, họ có quyền tiếp cận vốn, không chỉ là khoản vay nhỏ, mà là vốn tăng trưởng thực sự".

Thông báo này đóng vai trò như một thách thức trực tiếp đối với các quốc gia thành viên khác. Kêu gọi hành động ba điểm của Ghana tìm cách:—

1. Áp dụng ngân sách đáp ứng giới với phân bổ tối thiểu vào năm 2028;
2. Phê chuẩn Công ước AU về Chấm dứt Bạo lực đối với Phụ nữ và Trẻ em gái (một hiệp ước được thông qua vào năm 2025 nhưng đang di chuyển chậm hướng tới phê chuẩn); và
3. Đảm bảo quyền tiếp cận bình đẳng vào tài chính, tài sản và thị trường.

Dữ liệu Tài chính Giới đang Cho thấy gì với các Nhà hoạch định Chính sách

Trong khi các chính trị gia nói về cam kết, các hành lang rộn ràng với việc công bố dữ liệu mới đã định lượng quy mô thất bại đáng kinh ngạc. Hội nghị thượng đỉnh diễn ra trong bối cảnh nghiên cứu được công bố gần đây đã loại bỏ sự lạc quan khỏi phong trào "đầu tư theo hướng giới".

Theo báo cáo năm 2026 của Africa: The Big Deal, tỷ lệ tài trợ đi đến các đội ngũ đa dạng về giới (các công ty khởi nghiệp có ít nhất một nhà sáng lập nữ) đã giảm hơn một nửa từ 18% vào năm 2021 xuống chỉ còn 8% vào năm 2025. Thậm chí còn tàn khốc hơn đối với câu chuyện về bình đẳng khởi nghiệp, các đội ngũ toàn nữ tiếp tục nhận được ít hơn 1% tổng vốn đầu tư mạo hiểm trên lục địa.

Dữ liệu này, được trình bày trong các cuộc thảo luận bên lề, vẽ nên bức tranh về sự thoái lui cấu trúc, không phải tiến bộ. Báo cáo lưu ý rằng các nhà sáng lập nữ đơn lẻ và các đội ngũ toàn nữ đang bị mắc kẹt ở đáy của kim tự tháp tài trợ. Trong khi số tiền đô la đầu tư vào các công ty do phụ nữ lãnh đạo tăng nhẹ từ 152 triệu đô la lên 275 triệu đô la, mức tăng này bị lu mờ bởi tăng trưởng thị trường tổng thể, có nghĩa là phụ nữ đang giẫm chân tại chỗ trong một đại dương vốn đang mở rộng.

Max Cuvellier Giacomelle, tác giả của nghiên cứu, đã thừa nhận nhiệm vụ nghiêm trọng khi trình bày những con số này. Ông chỉ ra rằng chỉ 2,2% tổng Funding đã đến các công ty khởi nghiệp do một CEO nữ lãnh đạo, tỷ lệ thấp nhất được ghi nhận kể từ khi bắt đầu theo dõi vào năm 2019. Điểm nghẽn chính, nghiên cứu kết luận, là "quy mô séc". Phụ nữ có thể tiếp cận tài trợ hạt giống, nhưng họ bị loại khỏi một cách có hệ thống khỏi các vòng tăng trưởng hàng triệu đô la khổng lồ xác định hệ sinh thái.

Nghịch lý AVCA: Các Ủy ban Đa dạng, Vốn Đồng nhất

Nếu khoảng cách tài trợ đang mở rộng bất chấp nhiều năm vận động, thì chỗ nghẽn ở đâu? Một câu trả lời tinh tế nổi lên từ một báo cáo mới của Hiệp hội Vốn tư nhân châu Phi (AVCA) được công bố vào tháng 1 năm 2026, được tranh luận sôi nổi tại các sự kiện bên lề tài chính của hội nghị thượng đỉnh.

Dữ liệu của AVCA tiết lộ một nghịch lý hấp dẫn: Châu Phi dẫn đầu thế giới về sự đa dạng của các chuyên gia đầu tư. Phụ nữ chiếm 44% tổng lực lượng lao động trong hệ sinh thái vốn cổ phần tư nhân châu Phi và 38% các chuyên gia đầu tư, những con số vượt xa mức trung bình toàn cầu là 35% và hoàn toàn vượt qua 24% của châu Âu. Hơn nữa, phụ nữ nắm giữ 33% ghế trong các Ủy ban Đầu tư (IC) ở châu Phi, gần gấp ba lần mức trung bình toàn cầu là 12%.

Điều này, về lý thuyết, nên chuyển thành nhiều vốn hơn cho phụ nữ. Và ở một mức độ nào đó, nó đúng như vậy. AVCA phát hiện rằng các công ty có ủy ban đầu tư đa số nữ phân bổ vốn cho các công ty do phụ nữ lãnh đạo với tỷ lệ 48%, so với mức ảm đạm 8% trong số các công ty do nam giới thống trị.

Vậy tại sao dữ liệu tổng hợp vẫn trông ảm đạm như vậy? Câu trả lời nằm ở quy mô công ty và tập trung tài sản. Sự đa dạng giới cao nhất tập trung ở các nhà quản lý quỹ nhỏ hơn, mới nổi, những người kiểm soát các nhóm vốn tương đối nhỏ. Các công ty lớn nhất, triển khai phần lớn vốn trên lục địa, vẫn chủ yếu do nam giới thống trị ở cấp độ ra quyết định.

"Dữ liệu mới cho thấy rằng châu Phi đã đặt nền tảng cho sự đa dạng giới mạnh hơn nhiều thị trường phát triển," báo cáo AVCA lưu ý. "Thách thức sẽ là đảm bảo rằng các chiến lược được ủng hộ bởi một nhóm các công ty do nữ lãnh đạo... sẽ được các nhà phân bổ vốn lớn nhất của lục địa áp dụng".

Điều này tạo ra một nền kinh tế hai tốc độ: một lớp năng động, đa dạng, nhưng thiếu vốn của các quỹ theo hướng giới, và một tầng trên cùng của các quỹ khổng lồ, truyền thống nơi mạng lưới cũ vẫn xác định nơi hàng triệu chảy.

Những Người Tiên phong về Giới: Bằng chứng rằng Hiệu suất Mang lại Lợi nhuận

Trái ngược với bối cảnh vĩ mô ảm đạm này, hội nghị thượng đỉnh đã cung cấp một nền tảng cho "nhóm các công ty do nữ lãnh đạo" để chứng minh rằng đầu tư vào phụ nữ không phải là từ thiện, đó là một chiến lược lợi nhuận vượt trội. Các sự kiện bên lề đã làm nổi bật một hệ sinh thái đang phát triển của các nhà quản lý quỹ đang thu hẹp khoảng cách, từng thỏa thuận một.

Chúng bao gồm Aruwa Capital Management, được thành lập bởi Adesuwa Okunbo Rhodes, đã huy động 35 triệu đô la vào năm 2025 và tập trung vào các doanh nghiệp cung cấp hàng hóa và dịch vụ thiết yếu cho phụ nữ. Danh mục đầu tư của nó bao gồm các khoản đầu tư lớn vào Koolboks và OmniRetail.

Alitheia Capital, đồng sáng lập bởi Tokunboh Ishmael, quản lý quỹ Alitheia IDF trị giá 100 triệu đô la, quỹ vốn cổ phần tư nhân theo hướng giới lớn nhất ở châu Phi. Các khoản đầu tư của nó vào SweepSouth và Reelfruit đã trở thành các nghiên cứu điển hình về cách hỗ trợ các doanh nghiệp do nữ lãnh đạo hoặc lấy nữ làm trung tâm mang lại tăng trưởng.

Janngo Capital, được thành lập bởi Fatoumata Bâ, đã đóng quỹ thứ hai của mình ở mức khoảng 78 triệu đô la vào năm 2024. Nó hoạt động với nhiệm vụ đầu tư 50% vốn của mình vào các doanh nghiệp do phụ nữ lãnh đạo và đã hỗ trợ các gã khổng lồ như Sabi.

Các quỹ này đang chứng minh luận điểm mà dữ liệu của AVCA hỗ trợ: giữa năm 2023 và 2024, các công ty trong danh mục đầu tư do nữ lãnh đạo đã tăng doanh thu 32%, trong khi các đối tác do nam giới lãnh đạo chỉ tăng trưởng 14%. Họ cũng tuyển dụng nhiều phụ nữ hơn, tạo ra một chu kỳ hiệu quả của hòa nhập kinh tế.

Văn phòng Ngoại giao, Khối thịnh vượng chung & Phát triển (FCDO) của Chính phủ Anh, trong báo cáo Growth Gateway được công bố ngay trước hội nghị thượng đỉnh, đã xác nhận các chiến lược này, khuyến nghị rằng các Đối tác Hạn chế (LP) "hỗ trợ các nhà quản lý quỹ nữ, những người có nhiều khả năng đầu tư vào phụ nữ hơn," và xem xét "vốn kiên nhẫn, cấu trúc pha trộn và hỗ trợ kỹ thuật có mục tiêu" để thu hẹp khoảng cách.

WASH liên quan như thế nào đến Tài chính Giới

Cuộc thảo luận tại Addis Ababa đã khôn ngoan mở rộng định nghĩa về "tài chính giới" vượt ra ngoài vốn đầu tư mạo hiểm và các công ty khởi nghiệp công nghệ. Tại cuộc họp Chiến dịch Giới là Chương trình nghị sự của tôi lần thứ 42 (GIMAC), các chuyên gia đã định hình lại cuộc tranh luận xung quanh cơ sở hạ tầng.

Ủy ban Kinh tế Liên Hợp Quốc cho châu Phi (ECA) đã trình bày những phát hiện mới, rằng 68% người châu Phi thiếu quyền tiếp cận nước uống an toàn. Đây không chỉ đơn thuần là một cuộc khủng hoảng sức khỏe cộng đồng; đó là một loại thuế trực tiếp đối với năng suất kinh tế của phụ nữ.

Như bà Zuzana Schwidrowski, Giám đốc Phát triển Kinh tế Xã hội tại ECA, lưu ý, quyền tiếp cận Nước, Vệ sinh và Giữ gìn Sức khỏe (WASH) không đầy đủ định hình kết quả giáo dục, an toàn và sức khỏe. Đối với hàng triệu phụ nữ, công việc hàng ngày là lấy nước thay thế những giờ có thể được dành cho công việc được trả lương hoặc điều hành doanh nghiệp. ECA ước tính rằng cần thêm 30 tỷ đô la mỗi năm vào năm 2030 để đạt được SDG 6 về nước sạch và vệ sinh.

Giao điểm của cơ sở hạ tầng và giới được nhắc lại bởi cựu Tổng thống Liberia Ellen Johnson Sirleaf, người đã tham gia trò chuyện bên lò sưởi với Tổng thống Namibia Netumbo Nandi-Ndaitwah. Sirleaf đặc biệt thu hút sự chú ý đến tính dễ bị tổn thương của phụ nữ trong khu vực phi chính thức. "Ai bị nạn? Người chịu đựng nhiều nhất," bà nói, chỉ ra rằng phụ nữ giao dịch ở các chợ cần tiếp cận tài chính nhưng cũng bảo vệ khỏi bóc lột và bạo lực.

Công ước AU về Chấm dứt Bạo lực đối với Phụ nữ và Trẻ em gái, mà Mahama đang thúc đẩy phê chuẩn, do đó được định hình không chỉ như một công cụ pháp lý mà như một nhu cầu kinh tế. Bạo lực, Mahama lập luận, "khiến châu Phi tốn hàng tỷ đô la hàng năm trong chăm sóc sức khỏe, mất năng suất và chi tiêu tư pháp".

Khoảng cách giữa Cam kết và Giải ngân

Một chủ đề lặp lại trong suốt các sự kiện bên lề là khoảng cách giữa cam kết và giải ngân. Cuộc họp GIMAC đã giới thiệu một công cụ thực tế có tên là Phòng khám Tài trợ và Trách nhiệm Giải trình để giải quyết thách thức này.

Sáng kiến này đào tạo phụ nữ trẻ và những người ủng hộ thanh niên về các kỹ năng kỹ thuật cần thiết để theo dõi, đặt câu hỏi và ảnh hưởng đến các khoản đầu tư WASH. Như các cán bộ ECA Edna Akullo và Judith Beatrice Auma Oduol nhấn mạnh trong quá trình đào tạo, "cam kết không có tài trợ và tài trợ không có trách nhiệm giải trình sẽ không mang lại công lý về giới".

Trọng tâm vào theo dõi này là quan trọng. Châu Phi hiện đầu tư từ 10 tỷ đô la đến 19 tỷ đô la hàng năm vào WASH, nhưng nhu cầu lớn hơn nhiều. Nguyên tắc tương tự áp dụng cho vốn đầu tư mạo hiểm. Dữ liệu Africa: The Big Deal cho thấy rằng trong khi các khoản trợ cấp (dễ theo dõi và giải trình công khai hơn) đi đến phụ nữ với tỷ lệ 20% vào năm 2025, vốn cổ phần vẫn khó nắm bắt.

Hội nghị thượng đỉnh kêu gọi dữ liệu phân tách theo giới được tiêu chuẩn hóa. Nếu không có nó, các chính phủ và nhà đầu tư có thể tuyên bố tiến bộ mà không bao giờ chứng minh tiền đã hạ cánh ở đâu.

Tài chính Giới: Kết quả Sự kiện Bên lề của Hội nghị thượng đỉnh AU lần thứ 39

Khi các Nguyên thủ Quốc gia rời Addis Ababa, các cuộc họp "Cam kết Giới" đã để lại một lộ trình rõ ràng, nếu khó khăn, cho năm tới. Nếu Hội nghị thượng đỉnh AU lần thứ 39 được ghi nhớ bằng nhiều hơn lời nói suông, ba kết quả cụ thể phải được theo đuổi.

• Đầu tiên, cuộc chạy đua phê chuẩn. Tổng thống Mahama đã đặt thời hạn cứng cho các nền kinh tế, yêu cầu các nhà lãnh đạo ký và phê chuẩn Công ước AU về Chấm dứt Bạo lực đối với Phụ nữ và Trẻ em gái vào cuối năm 2026. Đây là cây gậy đi kèm với cây cà rốt của tài chính phát triển. Chín quốc gia thành viên vẫn cần phê chuẩn Nghị định thư Maputo, và đồng hồ đang tích tắc.
• Thứ hai, sao chép Mô hình Ghana. Ngân hàng Phát triển Phụ nữ là một trường hợp thử nghiệm. Nếu Ghana triển khai thành công 401 triệu GHS và chứng minh tỷ lệ vỡ nợ thấp hơn và tăng trưởng cao hơn trong số người vay nữ, nó sẽ tạo ra áp lực to lớn đối với các kho bạc khác để làm theo. Kêu gọi ngân sách đáp ứng giới vào năm 2028 hiện đã được ghi nhận.
• Thứ ba, thể chế hóa tiêu chí "2X". Báo cáo FCDO và dữ liệu AVCA đều chỉ ra nhu cầu cho các Đối tác Hạn chế, các tổ chức đầu tư vào quỹ, yêu cầu các số liệu giới. "Áp dụng mục tiêu danh mục đầu tư phù hợp với 2X và yêu cầu các KPI có thể đo lường được cho sự trao quyền kinh tế của phụ nữ trong suốt hành trình đầu tư," hướng dẫn FCDO khuyến nghị. Nếu số tiền lớn chảy vào các quỹ châu Phi từ các quỹ hưu trí và tổ chức tài chính phát triển bắt đầu yêu cầu sự đa dạng ở cấp độ Đối tác Chung, thành phần của các Ủy ban Đầu tư sẽ thay đổi.

Tài trợ cho Nữ doanh nhân châu Phi

Hội nghị thượng đỉnh AU lần thứ 39 có thể được biết đến trong các vòng tròn chính sách như địa điểm của "Addis Reckoning", một khoảnh khắc khi châu lục cuối cùng nhìn vào các con số và thừa nhận rằng con đường tới Chương trình nghị sự 2063 chạy trực tiếp qua ví của phụ nữ.

Cuộc trò chuyện đã phát triển. Nó không còn là về việc trao quyền cho phụ nữ như một hành động từ thiện, mà là về việc mở khóa tài sản tăng trưởng chưa được sử dụng nhất trên lục địa. Sự hiện diện của dữ liệu từ AVCA, chính phủ Anh và Africa: The Big Deal đã bơm một liều hiện thực vào các thủ tục.

Cuộc họp "Cam kết Giới" Hội nghị thượng đỉnh AU lần thứ 39 đã làm rõ rằng các khuôn khổ như Thập kỷ Phụ nữ châu Phi về Hòa nhập Tài chính và Kinh tế (2020-2030) là vô nghĩa nếu không có vốn để hỗ trợ chúng.

Đối với các nữ doanh nhân ở Lagos, Nairobi và Johannesburg, kết quả của hội nghị thượng đỉnh rất đơn giản: Liệu hàng tỷ đô la có theo sau lời nói suông? Như Tổng thống Mahama lưu ý, "khuôn khổ quan trọng, nhưng ý chí chính trị quan trọng hơn". Để có kết quả chiến thắng vào năm 2026, ý chí phải được đo lường không phải bằng bài phát biểu, mà bằng giải ngân, bằng các hiệp ước được phê chuẩn, và bằng thành phần thay đổi của các ủy ban đầu tư lớn nhất của lục địa.

Đọc thêm: Cuộc đấu tranh thầm lặng: Nữ doanh nhân ở châu Phi và sự phân chia tài chính

Bài viết Tài chính Giới: Kết quả Sự kiện Bên lề của Hội nghị thượng đỉnh AU lần thứ 39 xuất hiện đầu tiên trên The Exchange Africa.